باگاس چیست؟
باگاس محصول جانبی فرآیند تولید شکر از نیشکر است. هنگام خرد شدن ساقه های نیشکر ماده خشک و کاغذی باقی می ماند که باگاس نامیده می شود. البته ماده مشابهی به نام باگاس آگاو وجود دارد که از گیاه آگاو گرفته می شود. باگاس حاصل از نیشکر در فرآیند تولید کاغذ و خمیر کاغذ، مصالح ساختمانی و انواع سوخت بکار گرفته می شود. سوختی که مناسب محیط زیست و قابل استفاده در تولید انرژی، گرما و برق باشد

تاریخچه باگاس
کلمه باگاس از کلمه فرانسوی bagage به معنای زباله یا باقیمانده گرفته شده است. برای اولین بار آنچه از فرایندهای فرآوری گیاهان مثل فشردن زیتون، مغز خرما و انگور باقی ماند باگاس نامیدند. اما امروزه منحصرا به مانده نیشکر باگاس می گویند. اصلی ترین مورد استفاده از باگاس، در صنعت کاغذ سازی است. متد استفاده از باگاس در تولید کاغذ برای اولین بار در یک آزمایشگاه کوچک به نام Clarence Birdsong در یک کارخانه قند به نام پارامونگا در کشور پرو ابداع شد. با این کشف امیدوار کننده، این شرکت، یک کارخانه کاغذسازی قدیمی در نیوجرسی خریداری کرد. باگاس را از پرو به آنجا فرستاد تا قابلیت اطمینان از اجرای این پروژه را در مقیاس صنعتی بیازماید. این روش در سال 1937 توسعه یافت و اولین ماشین های تولید کاغذ در سال 1938 در آلمان طراحی شد.اما کاغذ حاصل از باگاس برای اولین بار در سال 1950 به صورت تجاری و در قالب کاغذ روزنامه توسط شرکت  Noble & Company Machine Wood تولید شد. این محصول در مقابل 100 نماینده صنعتی و 15 مقام کشوری، کامال موفقیت آمیز نمایش داده شد. اهمیت اقتصادی این کشف بویژه در کشورهایی که به دلیل آب و هوای خود به راحتی به الیاف چوبی جهت تولید کاغذ دسترسی نداشتند بیش از بیش بود. در سال 2015 کارخانه تولید قند پارامونگا که برای اولین بار این شیوه را ابداع کرده بود، درحدود 90 هزار تن کاغذ از باگاس تولید کرد

تولید، ذخیره سازی و خواص باگاس
با توجه به اینکه باگاس محصول جانبی نیشکر است، مقدار تولید باگاس هر کشور با مقدار نیشکر تولید شده در آن مطابقت دارد.معموال از هر 10 تن نیشکر خرد شده، سه تن باگاس مرطوب تولید می شود. برزیل و هند بزرگترین تولیدکنندگان باگاس هستند زیرا در مناطق زیادی از این کشورها نیشکر کشت می شود.باگاس را طی فرآِند عصاره گیری از باقیمانده نیشکر جمع آوری کرده و به صورت مرطوب ذخیره می کنند تا هرگونه قند موجود در آن که می تواند مانعی در روند تولید محصوالت باشد، جمع آوری شود. سپس باگاس با آب مخلوط می شود، تا جاییکه ترکیب حاصل به شکل خمیر درآمده و برای فرآیندهای بعدی آماده شود.باگاس بسته به کاربرد نهایی اش، به اشکال و روش های مختلفی ذخیره سازی می شود. در حالت عادی، باگاس در ابتدای فرآیند ذخیره می شود. به عنوان مثال در تولید برق، باگاس باید در یک فضای مرطوب و به شیوه ی گرمادهی مالیم نگهداری شوند، تا الیاف آن به تدریج خشک شوند اما در مقابل در تولید کاغذ و خمیر کاغذ باگاس باید به صورت مرطوب نگهداری شود تا به حذف الیاف مغز کمک شود. الیاف مغز یا 30Pith الی 40 درصد از باگاس را تشکیل داده و خواص آنها مانع تولید کاغذ می شود.
به طور کلی باگاس خشک از نظر شیمیایی از مواد زیر تشکیل شده است:

  • 45 الی 55 درصد سلولز
  • 20 الی 25 درصد همی سلولز
  • 24 الی 28 درصد لیگنین
  • 1 الی 4درصد خاکستر و 1درصد موم

موارد استفاده باگاس
همانطور که قبال ذکر شد، باگاس به عنوان جایگزین چوب در بسیاری از کشورهای گرمسیری و نیمه گرمسیری نظیر هند، آرژانتین و کلمبیا استفاده می شود. خمیر کاغذ حاصل از باگاس دارای خصوصیات فیزیکی مناسب برای کاغذ چاپی، روزنامه، مقوا، تخته چند ال،تخته خرده چوب، تخته Xanita وحتی تولید مبلمان و ظروف تجزیه پذیر می باشد. همچنین از باگاس می توان در تولید furfural ،استفاده کرد. یک مایع بی رنگ و شفاف که در ترکیب محصوالت شیمیایی نظیر نایلون به عنوان حالل استفاده میشود.باگاس اغلب به عنوان منبع سوخت برای خود کارخانه تولید قند استفاده می شود. وقتی باگاس در حجم زیادی می سوزد، انرژی گرمایی نسبتا مناسبی تولید می کند که برای فعالیت یک کارخانه قند معمولی کافیست. همچنین از باگاس به عنوان سوخت ثانویه جهت تولید برق و فروش آن به شبکه برق مصرف کننده نیز استفاده می شود.تحقیقات زیادی در مورد استفاده از باگاس به عنوان یک سوخت زیستی در انرژی های تجدید پذیر در حال انجام است. باگاس این پتانسیل را دارد که به عنوان یک جایگزین دوستدار محیط زیست برای ذرت به عنوان منبع تولید اتانول بکارگرفته شود. از آنجا که باگاس غنی از سلولز است، می توان اتانول سلولزی را در مقادیر صنعتی و تجاری تولید کرد. اما سازگار کردن این محصول با ماشین آلات و تکنولوژی های فعلی تولید اتانول نیازمند تحقیقات بیشتری است. رطوبت باالی باگاس، پیچیدگی هایی در استفاده از این محصول به عنوان سوخت ایجاد می نماید. همچنین از باگاس آمیخته با مالس )شیره ی قند( و آنزیم ها در صنعت خوراک دام استفاده   می شود. کمپانی Much-K روشی برای تبدیل باگاس به خوراک گاو ثبت و ابداع کرده است که در طیف وسیعی از کشورها نظیر تایلند، ژاپن، کره و استرالیا به بازار عرضه می شود.

پایداری
همانطور که قبال بدان اشاره شد، نیشکر یک منبع تجدیدپذیر با سرعت باالست. باگاس به عنوان یک محصول جانبی تولید شکر نیز محصولی تاب آور و پایدار است. به دلیل عدم نیاز به قطع درختان فشاری بر روی مناطق جنگلی جهت کشت بیشتر وجود ندارد. بنابراین باگاس یک جایگزین پایدار و سازگار با محیط زیست برای تولید کاغذیست که قبال از چوب درختان تولید می شد، آن هم با کمترین میزان هدر رفت انرژی.تمام مواد و محصولات تولید شده از باگاس کامال زیست تخریب پذیر و قابل کمپوست شدن هستند و در شرایط مناسب می توانند در کمتر از چهار هفته تجزیه شوند. بسیاری از رستوران ها ظروف غذا و محصوالت پلاستیکی مورد استفاده را با ظروف و محصولات ساخته شده از باگاس جایگزین نموده اند. در واقع باگاس انقالبی در صنعت غذای آماده ایجاد خواهد کرد، چرا که این صنعت بیشترین درخواست ظروف یکبار مصرف را در بازار دارد. بشقاب ها، کاسه ها و دستمال کاغذی های ساخته شده از باگاس جایگزین مناسب، پایدار و فوق العاده ای به نیاز این صنایع هستند.واضح است که باگاس نه تنها یک منبع موثر و پایدار است بلکه از معتبرترین هاست.